Voedingsgeneeskunde (2026) jg. 27 nr. 1
Jaar
2026
Jaargang
27
Nummer
1
Dossier
Lever

Dossier

Méér dan een detoxorgaan

De lever wordt vaak beschreven als het ontgiftingsorgaan van het lichaam. In consumentgerichte communicatie suggereren detoxkuren en leverreinigingen dat toxines zich opstapelen en actief moeten worden verwijderd. Hoewel deze beeldvorming begrijpelijk is, doet ze onvoldoende recht aan de complexiteit en breedte van de leverfunctie. Detoxificatie is wel degelijk een essentiële taak van de lever, maar geen opzichzelfstaand proces. Het is het resultaat van een nauw samenspel van goed gecoördineerde metabole, energetische, immunologische en regulerende functies.

Metabole leververvetting is uitgegroeid tot de meest voorkomende leveraandoening in westerse landen. Naar schatting heeft een kwart tot een derde van de volwassen bevolking in meer of mindere mate last van leververvetting, vaak zonder het te weten. Juist dat maakt deze aandoening zo verraderlijk. In de vroege stadia veroorzaakt leververvetting doorgaans weinig tot geen klachten, terwijl intussen al belangrijke metabole processen ontsporen.

Hepatitis B komt van een virus dat de lever als gastheer inpalmt, en als de immuniteit niet kordaat ingrijpt, is het er niet meer weg te krijgen. Chronische hepatitis B is wereldwijd een hoofdoorzaak van grotendeels vermijdbare leverziekte en -kanker. China is een van de landen die hard te lijden hebben onder hepatitis B en investeert veel in hepatitisonderzoek. Ook kruiden uit de Traditionele Chinese geneeskunde (TCM) krijgen daarbij ruime aandacht.

Twee belangrijke taken van de lever zijn de productie van gal voor een goede spijsvertering en afvoer van toxines en het onschadelijk maken van toxische stoffen die we binnenkrijgen of die in het lichaam worden gevormd. In de zorgpraktijk worden leverondersteunende kruiden ingezet bij uiteenlopende klachten, zoals vermoeidheid, hormonale disbalans, spijsverteringsproblemen, huidklachten en metabole verstoringen. Daarbij ligt de focus meestal op het beschermen of ‘ontgiften’ van de lever, bijvoorbeeld met kruiden als mariadistel (Silybum marianum), kurkuma (Curcuma longa) of antioxidatieve plantenextracten. Opvallend genoeg blijft de galfunctie dan vaak onderbelicht, terwijl lever en gal fysiologisch onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.

Column

Column

"Vertel me wat je op je lever hebt.", "Dat was een bittere pil om te slikken." of "Ik krijg het niet verteerd". We gebruiken deze uitdrukkingen bijna achteloos, maar wie even stilstaat bij deze woorden, voelt dat ze ergens vandaan komen. Alsof ons lichaam allang wist wat ons hoofd vaak nog probeert te bevatten.

Column

IJzer is het meest voorkomende element op aarde. Meer dan 30% van het totale gewicht van de aarde bestaat uit ijzer, dat is 2,79 yotta kilogram (yotta is een 1 met 24 nullen). Het menselijk lichaam bestaat voor minder dan 0,01% uit ijzer. Je zou dat bijna afronden tot 0, maar dat zou fout zijn, omdat zonder ijzer het lichaam niet kan functioneren. De drie belangrijkste functies van ijzer in het lichaam zijn (1) zuurstoftransport, (2) energieproductie en (3) enzymfuncties.

Artikelen

Boek
Hoe houden we elkaar gezond?

De ondertitel van Zelf aan Zet stelt een eenvoudige, maar wezenlijke vraag: hoe houden we elkaar gezond? Opvallend is vooral wat er niét staat. Niet: hoe houd je jezelf gezond? De keuze voor elkaar is veelzeggend. Gezondheid wordt hier niet benaderd als een louter individuele prestatie of persoonlijke verantwoordelijkheid, maar als iets dat vorm krijgt in relatie tot anderen en tot de wereld waarin we leven.

Interview
Mdl-arts Otten over het Mast Cell Activation Syndrome

Het gebeurt vaker. Een aandoening is onbekend, de oorzaak aanvankelijk niet goed boven water te krijgen en de patiënt krijgt vervolgens te horen dat het ‘tussen de oren zit’. Pas als blijkt dat er meer mensen zijn met een dergelijk klachtenpatroon, wordt dat medisch opgepakt. Er verschijnen publicaties in de media en langzamerhand wordt het breder bekend. Voorbeelden zijn coeliakie, het postviraal en het chronisch vermoeidheidssyndroom (PVS en CVS). Maag-darm-lever-arts Marten Otten verwacht dat het Mast Cell Activation Syndrome (MCAS) een vergelijkbaar traject zal gaan afleggen.

Voeding
Hoe schoon is het en heeft zuivering zin?

Nederlanders beschouwen drinkwater vaak als vanzelfsprekend. Het stroomt helder uit de kraan, smaakt neutraal en staat bekend als veilig. Toch groeit de belangstelling voor zuiver water en waterzuiveringssystemen. Hoe zit het nu met schadelijke stoffen in kraanwater en wat zijn de mogelijke voordelen van gezuiverd water?
Dit artikel biedt een overzicht van de Nederlandse drinkwaterkwaliteit, de risico’s die op de achtergrond spelen en de vraag in hoeverre zuivering thuis zinvol kan zijn.

Voeding

Steeds vaker horen we van journalisten, gesteund door hooggeleerden en andere als experts opgevoerde wetenschappers, dat het geen zin heeft om voedingssupplementen te gebruiken. Voorbeelden van journalisten zijn Arjan Lubach, de makers van het tv-programma Radar en een ‘expert’ die zich Sjamadriaan noemt. Het afserveren van supplementen is een onderwerp geworden van volksvermaak. Gebruikt worden kwalificaties zoals ‘weggegooid geld’, ‘kwakzalverij’, ‘oplichterij’ of andere benamingen. Populaire koppen van jut zijn vitamine C en magnesium. Volgens de Voedselconsumptiepeiling 2012-2016 gebruikte, afhankelijk van sekse, leeftijdsgroep en jaargetijde (winter/rest van het jaar), tussen de 30 en 59% van de 19-79-jarigen in Nederland een supplement en dat was voor vitamine C 4-22% en magnesium 2-13%.1 Zouden deze mensen het allemaal bij het verkeerde eind hebben en hoe komt het dat ze zich blijkbaar niets aantrekken van wat deze journalisten en 'experts' hierover in de media hebben te melden?

Persoonlijk
Han Siem, apotheker

In Wat slik jij? laten gezondheidsprofessionals zien hoe supplementen en soms ook medicijnen een plek hebben gekregen in hun dagelijks leven. Zij vertellen open over wat zij gebruiken, waarom zij daarvoor kiezen en wat het hen brengt. Zo biedt deze rubriek een persoonlijke inkijk in gezondheid in de praktijk.

Voeding
Post-partumdepletie als gemiste schakel in het kraambed

Post-partumdepressieve klachten worden in de klinische praktijk vaak primair psychiatrisch benaderd. Toenemend bewijs laat zien dat bij een substantieel deel van de vrouwen deze klachten samenhangen met fysiologische tekorten en stressgerelateerde neurobiologische ontregeling. In dat geval is er sprake van ‘depletie’ in plaats van ‘depressie’. Het ontbreken van systematische somatische screening leidt tot overdiagnose van post-partumdepressie en suboptimale behandeling. Dit artikel bepleit een geïntegreerde benadering waarin vroege somatische evaluatie een standaardonderdeel vormt van de diagnostiek bij post-partumstemmingsklachten. Een voedingsgeneeskundige blik draagt bij aan optimalisatie van herstel en is een belangrijk onderdeel binnen een integrale benadering van post-partumzorg.