Zonnebrand mag dan wel een onaangename ervaring zijn, het ultieme doel om je in te smeren met zonnebrandolie is het voorkomen van huidkanker. Zonnebrandoliën lijken te beschermen tegen plaveiselcelcarcinomen (squamous cell) en ook (doch minder effectief) tegen basaalcelcarcinomen. Tegen de dodelijkste vorm van huidkanker, melanomen, is er weinig overtuigend bewijs dat zonnebrandolie bescherming biedt. Sommige studies tonen zelfs een hoger voorkomen van melanomen onder de gebruikers van zonnebrandolie.
Dat wil nog niet zeggen dat zonnebrandoliën niet werken. Ze hebben wel hun beperkingen. Ten eerste houden ze niet alle uv-straling tegen. Zelfs de sterkste filter - titaniumoxide - houdt slechts 25 % van het uvA tegen, dat is de schadelijkste fractie van uv.
Dat brengt ons bij het kritieke probleem. Zonnebrandoliën geven een vals gevoel van veiligheid. Gebruikers zijn nu eenmaal diegenen die langdurig in de zon zitten. Gebruik van zonnebrandolie leidt net ertoe dat zonnebaders langere tijd in de zon vertoeven. Het schijnt toe nog toe de beste verklaring te zijn waarom we melanomen vaker aantreffen bij zonnebrandoliegebruikers. Zo is er een verband tussen gebruik van zonnebrandolie en het optreden van zonnebrand. In een Deense studie had 66 % van de zonverbrande mensen zonnebrandolie gebruikt.
Zonnebrandoliën kunnen we dus voorlopig niet afschrijven. Ze mogen gebruikt worden onder voorwaarde dat zonnekloppers andere veiligheidsmaatregelen in acht nemen. Alles draait rond het voorkomen van zonnebrand, en zonnebrandolie is niet de enige maatregel. Als de huid rood wordt door de zon, ga dan binnen zitten, of blijf op zijn minst in de schaduw - ook al ben je ingesmeerd. Een rode huid nog gauw insmeren is geen goed idee. Kleding (incl. hoed, zonnebril) biedt ook bescherming, en in sommige gevallen kun je best je insmeren én kleding dragen (zuiderse zon, bleek huidtype ...). Idealiter laat je je huid trainen tegen de zon, namelijk door de aanmaak van melanine stimuleren. Af en toe een korte tijd in de zon rondlopen helpt een weerstand tegen uv-straling op te bouwen. Zo geeft een Britse studie aan dat elk weekeinde de zon opzoeken bescherming biedt tegen melanomen. We moeten dus de zon opzoeken, maar we mogen geen zonnebrand oplopen!
Tot slot speelt voeding een belangrijke rol. Een opvallende waarneming door Italiaanse onderzoekers is dat het mediterrane dieet bescherming biedt tegen melanomen. De consumptie van vis, schaaldieren, thee, groenten (kolen, bladgroenten) en fruit (citrusvruchten) geeft een bescherming van ca. 50 %! Zo'n eetpatroon is onder meer rijk aan antioxidanten welke actief door de huidcellen opgenomen worden. Recent onderzoek toont zelfs aan dat huidkanker niet zozeer veroorzaakt wordt door uv-schade aan het DNA, maar door de vrije radicalen gevormd door uv-straling.
Planta MB. Sunscreen and melanoma: is our prevention message correct? J Am Board Fam Med. 2011 Nov;24(6):735-9
Fortes C, Mastroeni S et al. A protective effect of the Mediterranean diet for cutaneous melanoma. Int J Epidemiol. 2008 Oct;37(5):1018-29"
