Voedingsgeneeskunde (2026) jg. 27 nr. 3
Jaar
2026
Jaargang
27
Nummer
3
Dossier
Metabole gezondheid

Dossier

Interview
Adriano dos Santos over het belang van onze interne klok

Het immuunsysteem, het microbioom, slaap en onze biologische klok blijken geen afzonderlijke systemen, maar onderdelen van één ritmisch geheel. Dit inzicht verandert fundamenteel hoe we kijken naar vermoeidheid, slapeloosheid, metabole ontregeling en neuro-inflammatie. Slaapspecialist en onderzoeker Adriano dos Santos heeft een praktisch en systeemgeneeskundig raamwerk ontwikkeld dat gezondheidsprofessionals helpt met de diagnostiek en behandeling: The Circadian Matrix. Op ons congres VGBC2026 vertelde hij hier meer over.

Congres
Metabolisme herstellen op alle domeinen

Het viel de congresvoorzitter op dat veel VGBC-bezoekers hun eigen maaltijd meenemen. Die zijn zich bewust van het belang van voeding, en de behoefte aan meer diepgang in voedingskennis groeit elk jaar. De zestiende editie van dit congres toonde dit aan. Ruim 900 therapeuten, diëtisten en artsen kozen ervoor om hun dag te besteden aan ‘metabolisme in balans’. Een beknopt overzicht van wat ze opstaken.

Voeding

Ultrabewerkte voeding (Ultra Processed Food, UPF) is in korte tijd uitgegroeid van een relatief klein deel van het voedingspatroon tot een dominante component van de westerse voeding. In Nederland is UPF goed voor circa 61% van de dagelijkse energie-inname, terwijl deze producten slechts 29% van het totale voedingsvolume uitmaken. Onder kinderen en adolescenten kan dit oplopen tot ongeveer 75% van de totale energie-inname. Het gaat daarbij niet alleen om frisdrank, koek en snacks, maar ook om alledaagse producten zoals ontbijtgranen, gezoete zuivel, vleeswaren, kant-en-klaarmaaltijden, sauzen en fabrieksbrood. Deze producten zijn gemiddeld circa 40% goedkoper dan onbewerkte alternatieven, breed beschikbaar en ontworpen voor maximale consumptie. Daarmee is UPF voor veel mensen de norm geworden.1

Voeding
Hyperinsulinemie als vroege drijvende factor in metabole ontregeling

Overgewicht en obesitas worden in de klinische praktijk vaak benaderd als een energetisch probleem. In toenemende mate wordt echter duidelijk dat hormonale regulatie, met name insuline, een centrale rol speelt in de ontwikkeling en instandhouding van metabole disbalans.1 Insulineresistentie ontstaat doorgaans geleidelijk en gaat in een vroege fase gepaard met compensatoire hyperinsulinemie, terwijl glucosewaarden nog binnen de referentie blijven. Hierdoor wordt metabole ontregeling regelmatig pas in een laat stadium herkend.2,3,4

Column

Column

Wanneer is eigenlijk de laatste keer geweest, dat je jezelf verveelde? Dat er niets meer op je to-dolijst stond wat op dat moment ‘moest’ en je echt even niets hoefde? Ik kan me de tijd niet heugen dat ik iemand hoorde zeggen zich te vervelen. Van de mensen om mij heen hoor ik bijna alleen maar dat ze nergens meer aan toekomen, het gevoel hebben altijd ‘aan te staan’, wetende dat ze beter voor zichzelf zouden mogen zorgen maar het ze ‘gewoon niet lukt’.

Artikelen

Voeding
Een tweezijdige relatie met systemische impact

Polyfenolen doen meer dan voeding kleur geven. Een recente review in Molecular Nutrition & Food Research laat zien waarom polyfenolen steeds meer in de belangstelling staan. Deze bioactieve stoffen uit plantaardige voeding blijken een belangrijke rol te spelen bij immuunregulatie en metabole gezondheid. Hun tweezijdige relatie met de darmmicrobiota is daarbij cruciaal.

Voeding
Hoe ijzergebrek in de puberteit ontstaat en zich uit

De puberteit is een van de meest intensieve ontwikkelingsfasen van het menselijk leven. Het lichaam groeit snel, hormonen veranderen, de hersenen rijpen verder en ook emotioneel en sociaal verandert er enorm veel. In deze periode wordt zichtbaar hoeveel reserves een jongere werkelijk heeft opgebouwd. Juist daarom kun je de puberteit zien als een soort biologische ‘stress-test’.

Persoonlijk
Rogier Hoenders, psychiater en hoogleraar

In Wat slik jij? laten gezondheidsprofessionals zien hoe supplementen en soms ook medicijnen een plek hebben gekregen in hun dagelijks leven. Zij vertellen open over wat zij gebruiken, waarom zij daarvoor kiezen en wat het hen brengt. Zo biedt deze rubriek een persoonlijke inkijk in gezondheid in de praktijk.

Boek
Wat het echt betekent om naar je lichaam te luisteren

Wie het boek De mooie voedselmachine - De charme van je darmen las, kent Giulia Enders al als een bijzondere stem in de populairwetenschappelijke literatuur: iemand die over fysiologie schrijft met de tederheid van een dichter en de precisie van een wetenschapper. In Organisch bevestigt Enders die reputatie. Zij is arts, wetenschapper en auteur. Wat haar schrijven onderscheidt van veel vakgenoten, is de liefde die ervan afstraalt. Liefde voor het menselijk lichaam, voor haar oma, haar moeder en voor haar zus aan wie ze in het boek ontroerende hommages brengt, en voor de lezer die ze met warmte door de complexiteit van de menselijke biologie gidst. Enders schrijft met humor zonder afbreuk te doen aan haar onderwerp en helder zonder in te boeten aan diepgang. Dat is een zeldzame combinatie. Ze neemt de lezer mee op een ontdekkingsreis naar het innerlijk, waarbij ze complexe verbanden op een speelse manier duidelijk maakt. Daarbij maakt ze royaal gebruik van beeldspraak en metaforen die de wetenschap tastbaar en levendig maken. Dat vraagt soms een tweede lezing om de betekenis achter het beeld te vatten.

Focus
Voortschrijdend inzicht in neuro-inflammatie en cognitieve functie

Steeds meer onderzoek laat zien dat neuro-inflammatie een belangrijke factor is bij het ontstaan en de progressie van neurodegeneratieve aandoeningen. Binnen dit kader krijgt galectine-3 toenemende aandacht als biomarker én mogelijk therapeutisch aangrijpingspunt. Galectine-3 is een β-galactoside-bindend lectine dat een belangrijke rol speelt in ontstekingsprocessen en fibrose.