Lithium werkt beter bij bipolaire patiënten met een minder ontregeld slaap-waakritme. Dat is de conclusie van Amerikaans-Canadees onderzoek bij bijna 200 patiënten met bipolaire stoornis, waarbij ze zowel het circadiaan ritme op cellulair niveau als het chronotype bepaalden. De onderzoekers hopen dat factoren die het circadiaan ritme corrigeren ook de respons op lithiumtherapie zullen verhogen.
De onderzoekers bepaalden circadiaan ritme van de patiënten door hun waak- en slaapgedrag te volgen en aan de hand van moleculair onderzoek van onderhuidse fibroblastcellen die bij een 60-tal patiënten afgenomen werden. Het cellulair circadiaan ritme bij lithiumresponders was korter ('normalere' periode) en vooruitgeschoven ten opzichte van het ritme van de groep van non-responders. Bipolaire patiënten zijn typisch avondmensen met een uitgerekt ritme of langere periode dan normale personen. Lithium lijkt dus het best te werken bij bipolaire patiënten met een hogere 'ochtendheid'.
De rol van lithium in verbetering van het circadiaan ritme blijft nog onduidelijk. De onderzoekers vonden dat remming van inositol-monofosfaat een mogelijk mechanisme van lithium zou zijn, dit op basis van een afzonderlijk in-vitro-experiment. Andere experimenten suggereren dat het bioritme van 'bipolaire cellen' niet reageert op lithium, maar cellen van normale personen wel.
Mismatch tussen het dag-nachtritme en bioritme kan de kwetsbaarheid voor psychologische problemen verhogen. We leven in een wereld waarin mismatch zich gemakkelijk kan voltrekken, bijvoorbeeld door overdag weinig buiten te zijn. Dat is precies wat menig bipolaire patiënt overkomt tijdens depressieve episodes: ze zijn overdag minder actief en ze zitten te veel in het donker. Ook hun slaappatroon is vaak ernstig ontregeld.
Het bioritme verbeteren verhoogt mogelijk de doeltreffendheid van lithiumtherapie, al blijft dat een hypothese die nog bewezen moet worden in verder onderzoek.
McCarthy MJ, Wei H, Nievergelt CM et al. Chronotype and cellular circadian rhythms predict the clinical response to lithium maintenance treatment in patients with bipolar disorder. Neuropsychopharmacology. 2019 Feb;44(3):620-628.