Een kwart miljoen overlijdens, dat is goed voor een kleine tien procent van alle overlijdens in de VS. Niet te verwonderen deed het opiniestuk van Makary & Daniel een hevige discussie oplaaien. Hun conclusies werden gretig door de media overgenomen.^2,3

Vast staat dat hun cijfers het resultaat zijn van een extrapolatie op basis van vier studies. Vier studies die een slechte basis vormen voor een extrapolatie van dergelijke omvang. In een van die studies was de gemiddelde leeftijd van overlijden 82 jaar. Op die leeftijd is het onderscheid tussen vermijdbare en natuurlijke dood nog moeilijker te maken, schrijft Kevin Stewart (Clinical Effectiveness & Evaluation Unit, London).⁴

Volgens Stewart is 3,4 % van alle overlijdens in een ziekenhuis te wijten aan een medische fout, een groot verschil met de 9,5 % van alle overlijdens in de VS.⁴ Hij doet daarvoor beroep op een recente studie,⁵ terwijl Makary & Daniel zich wagen aan wel zeer ruwe schattingen. Eerdere schattingen, die voorgangers gedaan hadden, varieerden van 44.000 tot 400.000 overlijdens per jaar.¹ Makary & Daniel hebben met hun bijdrage wel een cruciaal pijnpunt aangehaald: cijfers rond medische fouten worden in de VS nauwelijk bijgehouden.

Andere commentatoren hebben het moeilijk met de terminologie.⁶ De nuance tussen overlijden door medische fout en vermijdbare dood is groot. Een vermijdbare dood kan het gevolg van zijn een afwezige spoedarts, die vanwege overmacht niet op tijd komt opdagen. Het overlijden was vermijdbaar, maar vele wantoestanden zijn onvermijdbaar.

Vergissen is menselijk. De cijfers mogen dan wel aanvechtbaar zijn, het probleem bestaat en moet aangepakt worden. 'Zorg ervoor dat medische fouten zichtbaar worden en stel procedures op waardoor fouten minder frequent optreden', stellen Makary & Daniel als oplossing voor. Momenteel blijven de meeste fouten onopgemerkt, want de evaluatie van fouten vinden intern plaats. Andere ziekenhuizen leren dus weinig van andermans fouten.

We leven nog in een cultuur waar het begaan van een fout gekoppeld is aan schuld en boete. De cultuur waarin artsen moeten werken, is 'intolerant voor fouten en onzekerheid'. Patiënten hebben onrealistische verwachtingen van ziekenhuizen. Artsen hebben schrik voor nalatigheid, om iets niet te doen. Die cultuur stimuleert 'overmedicalisering': artsen grijpen te snel in of schrijven een geneesmiddel voor.⁷ Tegelijk zullen ze proberen hun fouten te maskeren of te ontkennen.

Zowel België als Nederland hebben maatregelen getroffen om medische fouten zichtbaarder te maken. In België moet in geval van een medische fout niet onmiddellijk een schuldige gezocht worden vooraleer tot schadevergoeding overgegaan wordt. Ziekenhuismedewerkers kunnen in Nederland medische fouten anoniem melden. Maar om de diep gewortelde cultuur van schuld en boete ten gronde te veranderen, zal dat veel meer vergen.