Multinationals en volksgezondheid
Multinationals en volksgezondheid

Welke impact hebben bedrijven die overheen de landsgrenzen handelen op de volksgezondheid? Dat vragen Frances Elaine Baum en Julia Margaret Anaf zich af, twee Australische professoren die het fenomeen 'health inequity' onderzoeken. Het vrijemarktdenken en het globale kapitalisme hebben het ontstaan aangemoedigd van multinationals, of transnationale corporaties zoals Baum en Anaf ze noemen. Hoog tijd dat de wetenschap de impact van corporaties op de agenda zetten, vinden ze.

Trefwoorden

Deze transnationale bedrijven hebben nu zoveel macht dat ze het beleid van nationale overheden gemakkelijk kunnen bijsturen. Sommigen spreken zelfs van een ‘ondermijning van democratische processen’, terwijl corporaties het bij de beleidsmakers verkocht krijgen als ‘jobcreatie’ en ‘innovatie’. Dit alles wordt versterkt door toenemende internationale handelsakkoorden.

Tabak, voeding, drank, chemicaliën en farmaca: het zijn een aantal sectoren waar transnationale corporaties in actief zijn en die de volksgezondheid aangaan. Bepaalde corporatistische praktijken in die sectoren kunnen een grote bedreiging vormen voor de volksgezondheid: omzeiling of herschikking van belastingen, negeren van mensenrechten, op- en omkopen van wetenschappers, het in diskrediet brengen van wetenschappers, opzetten van misleidende publiciteitscampagnes, enzovoort.

De bezorgdheid over de impact van TNC groeit, maar de impact komt in de medische en socio-economische literatuur nauwelijks aan bod. In de gezondheidssector zijn de besparingen heel erg voelbaar, terwijl die besparingen vooral onder druk van corporaties opgelegd werd! Corporaties geven nationale overheden geen ruimte meer om zelf hun economische activiteit af te stemmen op meer 'gezondheidsgelijkheid'.

Frances Baum en Julia Anaf stellen een onderzoeksagenda voor om deze maatschappelijke ontwikkelingen grondig te bestuderen. Het in kaart brengen van de impact van transnationale corporaties vormt nog maar een begin. Goed onderzoek is nodig: inperking van tabaksgebruik van overheidswege is slechts gelukt omdat er wetenschappelijke studies de schadelijke effecten van tabak (of passief roken) voluit konden aantonen.

Welke inspanningen doet de overheid om de impact van corporaties te verminderen en welk effect hebben die inspanningen? Corporaties zijn goed in het vinden van strategieën om overheidsregulering te omzeilen.

Doe onderzoek naar het werk van activisten, want zij zijn het die wanpraktijken aan de kaak stellen. Hoe doeltreffend is hun manier van werken? Hoe wapenen corporaties zich tegen activisten?

Tot slot moeten wetenschappers kijken naar het globale kapitalisme als model. Kan het systeem bijgestuurd worden? Zijn corporaties altijd antisociaal of ‘ongezond’? We hebben in elk geval een economisch systeem nodig die gezondheid bevordert in plaats van bedreigt.

Referenties

Baum FE, Margaret Anaf J. Transnational corporations and health: a research agenda. Int J Health Serv. 2015;45(2):353-62.