EPA en DHA beïnvloeden verschillende processen die betrokken zijn bij cardiovasculaire gezondheid. Een belangrijk effect betreft het lipidenmetabolisme. Deze omega-3-vetzuren stimuleren de oxidatie van vetzuren en remmen de synthese van very-low-density lipoproteïnen (VLDL) in de lever, waardoor triglyceridenconcentraties kunnen dalen. Deze effecten hangen onder meer samen met activatie van de peroxisome proliferator-activated receptor-alpha (PPAR-α).¹

Hoewel EPA en DHA beide tot de omega-3-vetzuren behoren, bestaan er verschillen in hun metabole effecten. DHA kan bijvoorbeeld een lichte stijging van LDL-cholesterol veroorzaken. Daarbij neemt de concentratie van apolipoproteïne B (apoB), een marker voor het aantal atherogene lipoproteïnen, doorgaans niet toe. Dit wijst op een verschuiving naar grotere, minder atherogene LDL-deeltjes. EPA lijkt juist oxidatie van small dense LDL-deeltjes te remmen, een LDL-subfractie die sterk samenhangt met het risico op atherosclerose.¹

Naast effecten op het lipidenprofiel hebben omega-3-vetzuren ook ontstekingsremmende eigenschappen, verbeteren zij de endotheel­functie en beïnvloeden zij trombotische processen. Deze gecombineerde effecten dragen waarschijnlijk bij aan hun mogelijke cardioprotectieve werking.¹

Interactie met darmmicrobioom

Een relatief nieuw onderzoeksgebied betreft de relatie tussen omega-3-vetzuren en het darmmicrobioom. Recente studies laten zien dat EPA en DHA de groei van gunstige bacteriën zoals Bifidobacterium en Lactobacillus kunnen stimuleren. Tegelijkertijd kan de aanwezigheid van potentieel pathogene bacteriën, waaronder Enterobacteriaceae, afnemen. Daarnaast lijken omega-3-vetzuren de verhouding tussen de bacteriële groepen Firmicutes en Bacteroidetes in gunstige zin te beïnvloeden. Deze verhouding wordt in verband gebracht met metabole aandoeningen zoals obesitas en niet-alcoholische leververvetting. Ook kan omega-3-suppletie de productie van korteketenvetzuren, zoals butyraat, bevorderen. Deze metabolieten spelen een belangrijke rol bij ontstekingsremming en darmgezondheid.¹

Gunstige uitkomsten

Observationele studies en gerandomiseerde klinische trials laten zien dat omega-3-suppletie samenhangt met gunstige cardiovasculaire uitkomsten. Een meta-analyse van gerandomiseerde studies rapporteerde bijvoorbeeld een lager risico op myocardinfarct, coronaire hartziekte en cardiovasculaire sterfte bij gebruik van omega-3-vetzuren. In meerdere analyses nam de risicoreductie toe bij hogere doseringen.²

Ook grote cohortstudies leveren aanwijzingen voor een beschermend effect. Een analyse van zeventien prospectieve cohortstudies met bijna 55.000 deelnemers onderzocht de relatie tussen bloedspiegels van omega-3-vetzuren en het optreden van atriumfibrilleren. Daarbij bleek EPA niet geassocieerd met atriumfibrilleren, terwijl hogere concentraties van DPA, DHA en EPA+DHA samenhingen met een licht lager risico.³

Vergelijkbare resultaten kwamen naar voren in het Million Veteran Program, waarin gegevens van meer dan driehonderdduizend personen zijn geanalyseerd. In deze studie hing een hogere inname van omega-3-vetzuren samen met een lager risico op atriumfibrilleren, met een plateau rond een dagelijkse inname van ongeveer 750 mg.¹

Discussie atriumfibrilleren

Tegelijkertijd bestaat er discussie over een mogelijk verhoogd risico op atriumfibrilleren bij te hoge doseringen of specifieke farmaceutische omega-3-preparaten. Zo liet een studie met het geneesmiddel icosapent ethyl, een vorm van EPA, een duidelijke vermindering van cardiovasculaire gebeurtenissen zien, maar ook een iets hogere incidentie van atriumfibrilleren (3,1% versus 2,1% bij placebo).⁴

Andere studies vinden dit verband echter niet. In een grote gerandomiseerde trial met meer dan 25.000 deelnemers werd geen verschil in het optreden van atriumfibrilleren gevonden tussen deelnemers die omega-3-supplementen gebruikten en degenen die placebo kregen.⁵

Deze bevindingen wijzen erop dat een eventueel verhoogd risico op atriumfibrilleren vooral lijkt samen te hangen met hoge doseringen of specifieke farmaceutische formuleringen van omega-3-vetzuren.¹

Conclusie

De huidige literatuur ondersteunt omega-3-vetzuren als onderdeel van cardiovasculaire preventie. Een matige dagelijkse inname (250–750 mg EPA + DHA per dag) lijkt daarbij de beste balans te bieden tussen effectiviteit en veiligheid. 