Oorzaken van kanker vallen onder drie grote categorieën: pech, omgeving en erfelijkheid. De relatieve bijdrage van elke categorie is al lange tijd stof voor discussie. Het team van Vogelstein stelde op basis van celdeling van stamcellen en frequentie van DNA-mutaties een statistisch model op dat kan verklaren waarom kanker vaker optreedt in bepaalde weefsels dan andere. Uit dat model concludeerden ze ook dat twee derde van alle kankers te wijten is aan pech. Hun onderzoek werd in Science gepubliceerd.

Een interessant model, zo vond ook Yusuf Hannun, onderzoeker aan de Stony Brook University (N.Y.) werkt. Maar hij was wel verbaasd over de eindconclusie die Vogelstein en Tomasetti trokken. Die beschouwden celdeling als een onafhankelijk proces. Volgens Hannun kunnen externe factoren de celdeling beïnvloeden, iets waarmee Vogelstein en Tomasetti geen rekening hielden.

Het onderzoeksteam van Hannun werkte met een ander model, dat vertrok van gegevens uit bevolkingsstudies, die de toename of afname van kanker bij mensen die naar andere landen migreren in kaart brachten. Mensen die in andere landen gaan wonen, worden meer of minder blootgesteld aan bepaalde risicofactoren. Die gegevens integreerden ze in een model dat suggereert dat kanker geen louter gevolg is van opstapeling van mutaties in sneldelende cellen. Een omgevingsfactor is nodig, die de kiem van een kanker legt.

Het onderzoek van Vogelstein en Tomasetti werd door vele onderzoekers bekritiseerd. Volgens John Potter van het Fred Hutchinson Cancer Research Center in Seattle staat veel op het spel: we willen weten hoeveel energie we in preventie moeten steken. Edward Giovannucci, specialist kankerpreventie aan de Harvard School of Public Health, was evenmin te spreken over de publieke aandacht die het onderzoek van Vogelstein kreeg. 'Het risico op een tumor in het bekken is laag, omdat er weinig stamceldeling plaatsvindt: so what? Maar door niet te roken zakt het risico op longadenoomcarcinoma drastisch.'