Natuurlijk kan genetische aanleg veel van die verschillen verklaren. Maar genen leggen zelf een sterk staaltje van veerkracht aan de dag, want ze zijn in staat zich voortdurend te plooien onder druk van een snel veranderende omgeving. Maar hun rekbaarheid is verre van eindeloos ...

Jetlag, nachtwerk en kunstlicht zijn illustratief voor omgevingsveranderingen die onze genen wel tolereren, maar die onze weerbaarheid kunnen ondergraven. Slaap en circadiaan ritme (‘biologische klok’) zijn processen die sterk met onze weerbaarheid verweven zijn. Slaap is meer dan een organisme-in-rust, want ook aparte hersencellen hebben een eigen manier van slapen. Biologische klokken treffen we immers aan op niveau van molecule, cel, circuit en organisme.

Slaap en andere biologische ritmen zijn onontbeerlijk voor mentale en lichamelijke gezondheid. Zelfs onze darmen hebben een eigen circadiaan ritme. Storingen in het circadiaan ritme kunnen leiden tot aantasting van geheugen, intelligentie, emoties, immuniteit en metabolisme in het algemeen.

Behoud van een herstellende nachtrust moet daarom in elke behandeling geïntegreerd worden. Maar slaap is niet de enige circadiane factor waarop we greep hebben. Ongelukkige timing van maaltijden en ongezonde voeding tout court kunnen de biologische klok danig in de war brengen. En dat vraagt dan weeral om een integratieve benadering van zorg.