Antidepressiva, zelfdoding en duistere clinical trials
Antidepressiva, zelfdoding en duistere clinical trials

Serotonineheropnameremmers (SSRI's) verdubbelen het risico op zelfdoding, agressie en acathisie (bewegingsonrust) bij jongeren. Dat blijkt uit meta-analyses op basis van 70 trials met 18.500 patiënten. Bij volwassenen blijft de situatie onduidelijk. De link tussen antidepressiva en zelfdoding is niet nieuw, terwijl verbanden tussen antidepressiva en psychische effecten nog maar zelden onderwerp van onderzoek is geweest. Joanna Moncrieff, psychiater en hoogleraar aan de University College London, voorzag deze meta-analyse van commentaar in een opiniestuk van The BMJ.

SSRI's zijn een van de meest voorgeschreven medicijnen. Vermoeden van een verband tussen SSRI's en zelfdoding ontstond al in 1990, maar pas in 2004 werd het in bredere kringen ernstig genomen. Het valt Moncrieff op dat verbanden tussen antidepressiva en emotionele problemen veel minder onderzocht zijn. Daar gaat het hoofdzakelijk om losstaande gevalstudies, denk aan daders van massamoorden op scholen in de VS.

Werken die SSRI's wel? Ook daarover bestaat veel twijfel. Hoogstens werken ze net iets beter dan een placebo. Ze doen wel iets in de hersenen - Moncrieff spreekt van afstomping van emoties - maar dat wilt niet zeggen dat dat effect een werkelijk antidepressief effect is. Even goed gaat het om een versterkt placebo-effect.

De kern van het probleem zit voor Moncrieff in de manier waarop studieresultaten gerapporteerd worden. Farmaceutische bedrijven stellen die rapport zelf op, met als doel om een marktlicentie voor een bepaald geneesmiddel te krijgen. Er bestaan richtlijnen over wat er precies in zo'n rapport vermeld moet staan, maar een echte verplichting zijn die richtlijnen niet.

Op die manier is het al te gemakkelijk om belangrijke informatie achter te houden. De onderzoekers van deze meta-analyse vonden dat ongewenste bijwerkingen inderdaad dikwijls verkeerd geïnterpreteerd en geclassificeerd worden. Een poging tot zelfdoding krijgt dan het vage label van 'emotionele labiliteit' of 'verergering van depressie'.

Dan hebben we het nog niet over studies gehad waar we zelfs niet over zulke data beschikken. Bedrijven zijn blijkbaar niet verplicht om die informatie vrij te geven. Die informatie is wel nodig om in te schatten of een geneesmiddel zonder al te veel risico's op de markt gebracht kan worden. Moncrieff denkt dat met deze gang van zaken de risico's waarschijnlijk onderschat worden.

Referenties

Moncrieff J. Misrepresenting harms in antidepressant trials. BMJ. 2016 Jan 28;352:i217. doi: 10.1136/bmj.i217.

Sharma T, Guski LS, Freund N, Gøtzsche PC. Suicidality and aggression during antidepressant treatment: systematic review and meta-analyses based on clinical study reports. BMJ. 2016 Jan 27;352:i65. doi: 10.1136/bmj.i65

Moncrieff J, Cohen D. Do antidepressants cure or create abnormal brain states? PLoS Med 2006;3:e240. doi:10.1371/journal.pmed.0030240. 16724872.