Calorierestrictie en kortdurend vasten tijdens een kankerbehandeling staan steeds meer in de belangstelling. Een nieuwe systematische review en meta-analyse laat zien dat dergelijke voedingsinterventies de respons op de oncologische behandeling mogelijk kunnen verbeteren.
De onderzoekers includeerden twaalf studies waarin patiënten tijdens een actieve kankerbehandeling een vorm van voedingsrestrictie volgden. Het ging om calorierestrictie, een ‘vasten-nabootsten dieet of kortdurend vasten gedurende 24 tot 72 uur rond de behandeling. Negen van de geïncludeerde onderzoeken waren gerandomiseerde gecontroleerde studies. Borst- en prostaatkanker waren het sterkst vertegenwoordigd. De onderzoekers sloten patiënten met ondervoeding of cachexie uit.
Om de behandelrespons te beoordelen konden de onderzoekers drie studies samenvoegen. Patiënten die een vorm van voedingsrestrictie volgden, hadden een significant grotere kans op een gunstige behandelrespons. Het geschatte effect was groot, maar door het kleine aantal studies en het brede betrouwbaarheidsinterval is de precieze omvang van het effect nog onzeker. Onder een gunstige respons verstonden de onderzoekers een complete of gedeeltelijke tumorrespons.
Een mogelijke verklaring is dat calorierestrictie gezonde cellen helpt om zich beter tegen stress te beschermen, terwijl kankercellen juist kwetsbaarder worden voor chemo- en radiotherapie. Dit effect hangt mogelijk samen met veranderingen in metabole processen, waaronder lagere insuline- en IGF-1-spiegels en remming van de mTOR-route.
In verschillende studies kwamen bijwerkingen zoals neutropenie (een tekort aan bepaalde witte bloedcellen) en daarmee samenhangende koorts en gastro-intestinale klachten numeriek minder vaak voor bij voedingsrestrictie, maar het verschil was in de gepoolde analyses niet significant. Ook voor kwaliteit van leven vonden de onderzoekers geen significant effect. Toch rapporteerde geen van de studies een toename van ernstige bijwerkingen als gevolg van de voedingsrestrictie.
De resultaten vragen om voorzichtigheid. De studies waren klein en verschilden sterk in type kanker, behandeling en voedingsinterventie. Bovendien waren hormoongevoelige tumoren relatief sterk vertegenwoordigd en ontbreken gegevens over belangrijke langetermijnuitkomsten, zoals progressievrije en totale overleving.
Agrawal K, Goh DSY, Ng EC, et al. Dietary restriction during active cancer therapy is associated with improved treatment response: a systematic review and meta-analysis. Cancer Biol Med. 2026. doi: 10.20892/j.issn.2095-3941.2025.0841.