Elk voedseladditief moet onderworpen worden aan grondige toxicologische tests. Al in de jaren zestig bestonden daarvoor richtlijnen, die later regelmatig geüpdatet werden. G.D. Searle, toenmalig producent van aspartaam, diende in de jaren zeventig drie toxicologische studies in bij de FDA, het Amerikaanse agentschap dat de kwaliteit van voedsel en medicijnen moet bewaken. Deze studies zijn pas recent publiek gemaakt via de website van de EFSA en dus nooit voorgelegd geweest aan peer review.

Welnu, die studies gaven al blijk van enige toxiciteit. De ratten van G.D. Searle (NB het bedrijf deed de studies niet zelf) aten minder en de vrouwelijke ratten kregen vaker borstkanker of andere tumoren. Aan het eind van de derde studie waren er in de controlegroep dubbel zoveel muizen nog in leven als in de aspartaamgroep. Daling van lichaamsgewicht kwam ook tot uiting in studies die in de jaren tachtig werden gedaan, maar een toename van tumoren werd niet meer vastgesteld.

De onderzoekers van het Cesare Maltoni Cancer Research Center waren niet helemaal tevreden met deze en nog andere aspartaamstudies. In 2005, 2007 en 2010 hebben ze de resultaten van drie van hun eigen experimenten gepubliceerd, twee keer met ratten en een keer met muizen. In een notendop: wanneer ratten levenslang gevoed worden met aspartaam (20 en 100 mg/kg b.w.), dan krijgen ze vaker leukemie, lymfoom, tumorachtig weefsel aan het nierbekken en schwannomas aan perife zenuwen. De relatie tussen aspartaam in lymfoom/leukemie is dosisafhankelijk. Begin je muizen aspartaam al tijdens de dracht toe te dienen, dan krijgen ze bovendien vaker leverkanker.

Niet verwonderlijk kreeg de onderzoeksgroep bakken kritiek over zich heen, niet alleen van de industrie, ook van de EFSA en de FDA. Enkele van hun verwijten:

• ongepast groot aantal dieren per groep,
• de talrijke doseringen die werden getest,
• prenatale blootstelling,
• levenslange blootstelling,
• hoge 'background infection' die tumor en overleving kan beïnvloeden,
• onzekerheden rond de diagnose van bepaalde tumoren.

De EFSA/FDA verwijt onderzoekers dat hun studies niet in overeenstemming zijn met de richtlijnen. Dat zijn ze inderdaad niet, eigenlijk zijn ze zelfs beter dan wat de richtlijnen eisen. Volgens de EFSA en FDA moeten toxicologische bioassays na twee jaar beëindigd worden. Sommige kankerverwekkende stoffen hebben echter een langere latentieperiode, dus moet de blootstelling ervan langduriger getest worden. Dat is wat de onderzoekers van het Cesare Maltoni Cancer Research Center net wilden doen.

Nog frappanter is dat een bevolkingsstudie ook een verband heeft vastgesteld tussen het drinken van light frisdrank (1 portie per dag) en het optreden van multiple myeloom, weliswaar enkel bij mannen. Mannen zetten methanol sneller om naar formaldehyde (bij ratten is het omgekeerd: vrouwtjesratten zijn snellere methanol-omzetters).

Aspartaam is een gif, dat is een feit, en dit vanwege drie afbraakproducten: methanol, aspartaat en diketopiperazine. Diketopiperazine is een carcinogeen (Rycerz 2013). De EFSA heeft besloten dat aspartaam in normaal geconsumeerde hoeveelheden niet schadelijk is. Dat is hún interpretatie. Een andere redelijke interpretatie is: aspartaam is potentieel gevaarlijk en is een erg overbodig voedseladditief (Shankar 2013). En laten we wel wezen: er zijn nog andere dierstudies die geen fraai beeld van aspartaam schetsen (Humphries 2008).