Pesticiden en parkinson
Pesticiden steeds sterker gelinkt aan parkinson

De ziekte van Parkinson neemt wereldwijd sterk toe. Hoewel leeftijd en genetische aanleg een rol spelen, groeit de aandacht voor factoren uit de leefomgeving. Vooral blootstelling aan pesticiden staat daarbij in de belangstelling. Neuroloog en parkinson-expert Bas Bloem pleit al jaren voor meer aandacht voor deze mogelijke relatie. Recente wetenschappelijke publicaties versterken de aanwijzingen dat bepaalde bestrijdingsmiddelen het risico op parkinson kunnen verhogen.

Volgens Dorsey en Bloem kunnen omgevingsfactoren een belangrijk deel van het ontstaan van parkinson helpen verklaren.1 Zij wijzen behalve op pesticiden ook op luchtverontreiniging en het oplosmiddel trichloorethyleen.

Voor pesticiden groeit de epidemiologische onderbouwing. Een recente systematische review en meta-analyse van 124 studies vond een verband tussen blootstelling aan pesticiden en een verhoogd risico op parkinson. Vooral voor herbiciden vonden de onderzoekers consistente aanwijzingen. Ook beroepsmatige blootstelling en blootstelling aan pesticiden in de woonomgeving bleken relevant.2

Kwetsbare zenuwcellen

Een mogelijke verklaring ligt in de bijzondere kwetsbaarheid van dopamineproducerende zenuwcellen in de substantia nigra. Dit is het hersengebied dat bij parkinson geleidelijk beschadigd raakt. Verschillende pesticiden kunnen mitochondriale disfunctie, oxidatieve stress en verstoring van lysosomale processen bevorderen. Diezelfde mechanismen zijn ook betrokken bij het ontstaan van parkinson.1

Een bekend voorbeeld is paraquat. Hoewel paraquat in de Europese Unie al sinds 2007 verboden is, wordt het herbicide elders in de wereld nog veel gebruikt. Volgens Bloem en collega’s is de wetenschappelijke bewijslast voor een verband met parkinson inmiddels zo sterk dat ook daar toepassing van het voorzorgsprincipe en een verbod gerechtvaardigd zijn.3

Ook voor organochloorpesticiden bestaan aanwijzingen. Een meta-analyse van zeventien case-control studies vond een verhoogd parkinsonrisico, zowel bij blootstelling gemeten in het bloed als bij indirect geschatte blootstelling aan deze stoffen.4

Glyfosaat

Bas Bloem vraagt daarnaast nadrukkelijk aandacht voor glyfosaat, een van de meest gebruikte herbiciden ter wereld. Voor een rechtstreeks causaal verband tussen glyfosaat en parkinson bestaat op dit moment minder overtuigend epidemiologisch bewijs dan voor sommige oudere pesticiden. Bloem en collega’s wijzen echter op hiaten in het onderzoek naar mogelijke neurotoxiciteit. Zij pleiten daarom voor specifiekere veiligheidstesten die beter aansluiten bij de biologische processen die kenmerkend zijn voor parkinson.5

Daarbij speelt nog een ander probleem: mensen staan zelden aan één stof afzonderlijk bloot. Over de effecten van langdurige blootstelling aan lage doses en combinaties van verschillende pesticiden bestaat nog veel onzekerheid.

Blootstelling beperken

Vooral mensen die beroepsmatig met pesticiden werken, lijken een risicogroep. Maar blootstelling beperkt zich niet tot de werkplek. Pesticiden kunnen zich via lucht, bodem en huisstof verspreiden. Nederlands onderzoek heeft verschillende bestrijdingsmiddelen aangetoond in stof uit woningen dicht bij behandelde landbouwpercelen.6

De huidige kennis bewijst niet dat iedere blootstelling aan pesticiden tot parkinson leidt en evenmin dat alle pesticiden hetzelfde risico vormen. Wel wordt het steeds moeilijker om de relatie tussen pesticiden en parkinson als toevallig terzijde te schuiven. Volgens Bloem vraagt die onzekerheid niet alleen om meer onderzoek, maar ook om voorzorg: blootstelling beperken waar dat redelijkerwijs mogelijk is. 

Focus
voedingskundige en kennisspecialist in voeding en suppletie
Referenties
  1. Dorsey ER, Bloem BR. Parkinson's disease is predominantly an environmental disease. J Parkinsons Dis. 2024;14(3):451-465.
  2. da Silva PHP, Abreu JS, Gomes RSG, et al. Revisiting the Association of Pesticide Exposure and Parkinson's Disease: Systematic Review and Meta-Analysis. Environ Toxicol. 2026 Oct;41(10):875-888.
  3. Darweesh SKL, Vermeulen RCH, Bloem BR. Paraquat and Parkinson's disease: has the burden of proof shifted? Int J Epidemiol. 2024;53(5):dyae126.
  4. Xu Y, Su Y, Cai S, et al. Environmental and occupational exposure to organochlorine pesticides associated with Parkinson's disease risk: a systematic review and meta-analysis based on epidemiological evidence. Public Health. 2024;237:374-386.
  5. Bloem BR, Boonstra TA, Elbaz A, et al. Glyphosate and neurotoxicity – a call for scientific renewal. Nat Rev Neurol. 2024;20(3):131-132.
  6. M Figueiredo D, Nijssen R, J M Krop E, et al. Pesticides in doormat and floor dust from homes close to treated fields: Spatio-temporal variance and determinants of occurrence and concentrations. Environ Pollut. 2022 May 15;301:119024.

Artikelen in deze editie