HVMZ wordt gekenmerkt door pijnlijke kleine blaasjes in en rond de mond, aan de handpalmen en aan de voetzolen. In Nederland en België is het meestal een onschuldige, mild verlopende ziekte, die vooral in de zomer en herfst in kleine epidemieën voorkomt, met name bij kleine kinderen. In Azië komen echter grotere uitbraken voor met soms een ernstiger verloop van de ziekte. De naam hand-, voet- en mondziekte moet niet verward worden met mond- en klauwzeer, dat uitsluitend voorkomt bij dieren en door een rhinovirus veroorzaakt wordt.

Meestal wordt HVMZ veroorzaakt door enterovirus 71 of coxsackievirus A16, maar soms worden ook andere typen coxsackievirussen gevonden zoals A5-7, A10, B1-3 en B5. Besmetting vindt vooral plaats via vocht uit de blaasjes, de lucht (hoesten), maar kan ook via ontlasting worden overgebracht. Bij toiletgebruik kunnen de toiletbril, de spoelknop en andere voorwerpen besmet raken. Door contact met deze voorwerpen kan het virus aan de handen komen en daarna in de mond terechtkomen. Vlak voordat er klachten zijn, is de ziekte al besmettelijk voor anderen. Na herstel kan het virus nog tijdelijk worden overgedragen.