De twee Amerikaanse onderzoekers hadden een lijstje van vijftig willekeurige ingrediënten uit een kookboek geselecteerd en gezocht naar epidemiologische studies die een relatie onderzochten tussen de respectieve voedingsmiddelen en kanker. Voor 80 % van de ingrediënten vonden ze minstens één studie; zie tabel onderaan. Een aantal ingrediënten waren duidelijk misplaatst, want waarom zou je het verband tussen rum en kanker willen weten?

Voor de 40 overige ingrediënten vonden ze in het totaal 216 publicaties. In 33 % van de studieresultaten was er sprake van een verlaagd risico op kanker; 23 % stelde geen beduidend verband vast. Schoenfeld en Ioannidis vonden dat 80 % van alle studies een (te) zwakke statistische significantie (P-waarde tussen 0,001 en 0,05) hadden of niet-significant (P > 0,05) waren.

Een aantal meta-analyses zaten ook tussen hun selectie van studies en daarvan bleek 40 % een behoorlijke statistische significantie te hebben; 36 % had een niet-significante conclusie.

Commentaar

Een aantal van de bevindingen van Schoenfeld en Ioannidis zijn triviaal: epidemiologisch onderzoek rond de relatie tussen voeding en kanker gebeurt via vragenlijsten. De relatie tussen één ingrediënt en één ziekte is nooit eenduidig, omdat ingrediënten elkaar beïnvloeden en omdat er voor één ingrediënt een heleboel variatie kan bestaan (bv. biologisch versus niet-biologisch, wit vs. bruin brood). Natuurlijk zitten we daardoor met een grote foutenmarge opgescheept! Door een P-waarde van minstens 0,0001 als zinvol te beschouwen, stellen ze wel heel erg hoge eisen.

Onderstaande grafiek werd gebruikt om te illustreren hoe groot de variatie wel niet is. Van alle ingrediënten waarvan meer dan tien studies bestonden, werd de effectgrootte op een schaal gezet: kleiner dan 1 betekent verlaagd risico op kanker.

Voor tomaten, olijf, ajuin, citroen, thee en wortel zien we dat studies overwegend een verlaagd risico tonen, wat toch goed overeenkomt met ons idee van gezond of kankerbeschermend. Zout, varkensvlees, brood, suiker, rundvlees, spek en boter lijken overwegend kankerverwekkend te zijn: toch de ingrediënten die we vaak in de ongezonde hoek duwen?

Een terecht probleem is wel dat sommige studies de grote media halen, terwijl de relevantie ver zoek is. Denk maar aan studies over koffie, chocolade en wijn, die zien we regelmatig opduiken in de media. De manier waarop de studie van Schoenfeld & Ioannidis aan bod kwam in bepaalde media houdt geen steek. 'Brood veroorzaakt kanker', dat zou wat nieuws geweest zijn ...

Hoe het anders moet, lijken Schoenfeld en Ioannidis zelf niet te weten. Meta-analyses zijn nodig om betrouwbare resultaten te behalen, maar hoe meer gegevens je bij elkaar laat brengen, hoe groter de kans dat alles naar een nul-effect gaat neigen. Een betere samenwerking tussen verschillende onderzoeksgroepen is nodig om verschillende studies beter 'optelbaar' te maken.

Maar epidemiologie mag geen geïsoleerde wetenschap zijn. Biochemische studies, dierstudies en klinische studies moeten epidemiologische gegevens de nodige ruggensteun geven. Juist dergelijke studies duiden ingrediënten zoals gember, tijm en kruidnagel aan als mogelijk kankerbeschermend.

tabel Ingrediënten onderzocht door Jonathan Schoenfeld en John Ioannidis